Vera Bergkamp

Onlangs kreeg ik een exemplaar in mijn handen van het boek Hoor onze stem! (www.hooronzestem.nl). Een boek waarin christelijke lesbische vrouwen uit heel Europa hun verhaal vertellen. Het boek is geschreven – de titel zegt het al – omdat de stem van deze groep weinig wordt gehoord.

Voor alle vrouwen die geïnteresseerd zijn in het onderwerp religie is het een interessant boek. Het beslaat de persoonlijke verhalen van vrouwen uit 26 Europese landen uit verschillende christelijke stromingen. Je leest soms uitspraken waar je je wenkbrauwen, in ieder geval had ik die reactie, minimaal fronst. Zoals: ‘Ik denk dat vrouwen lesbisch worden, omdat ze teleurgesteld zijn in mannen.’ Maar je leest ook uitspraken waar veel kracht vanuit gaat: ‘Het leven is te kostbaar om tijd te verspillen met strijd en buitensluiting, haten en kwetsen.’

Religie en homoseksualiteit zijn door de eeuwen heen, en nu nog steeds, een moeilijke combinatie. Voor veel christelijke lesbische of biseksuele vrouwen leidt het vaak tot een innerlijke strijd. En de omgeving doet vaak ook nog een duit in het zakje.

Het COC wil het onderwerp homoseksualiteit graag bespreekbaar maken in religieuze kring. Zo ligt er op dit moment een verzoek om in gesprek te gaan met de bisschoppenconferentie, het hoogste overlegorgaan van de Katholieke kerk in Nederland. In dit overleg willen we het hebben over de positie van homoseksuele, lesbische en biseksuele katholieken en de pastorale zorg en opvang voor deze groep parochianen. Het gaat daarbij niet om het ter discussie stellen van de kerkelijke leer, want daar kom je toch niet uit.

Ik ben er van overtuigd dat met elkaar in gesprek komen en blijven, meer oplevert dan eenzijdig een visie trachten op te leggen. Maar het COC is natuurlijk ook een belangenbehartiger en ons past soms ook een stevige toon. Vooral op die momenten dat respect voor onze doelgroep ver te zoeken is. Ook religie zou immers nooit mogen leiden tot discriminatie of uitsluiting. Maar het zoeken van de dialoog heeft altijd de voorkeur. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn om wederzijds respect te tonen en elkaar te vinden. En ook religie staat niet stil, maar ontwikkelt zich.

Persoonlijk vind ik daarom ook de preek die Tom Mikkers van de Remonstrantse Broedergemeenschap op 16 mei 2010 gaf, zeer inspirerend. Ik citeer een paar alinea’s (je kunt overigens de hele tekst lezen op mijn site www.verabergkamp.nl).

‘…omdat geloven niets te maken heeft met stellingname (met ‘zo is het’) maar met een innerlijk afgestemd zijn op jezelf, je medemens en op het grotere geheel dat we misschien ook wel bij gebrek aan zeker weten God noemen. Het boeiende is dat Jezus de vromen en de religieuze leiders die het precies wisten, terecht wees.’

‘Wat dat betreft is in mijn ogen de angst voor kritiek op religie in onze tijd volkomen ongegrond. Want religie versteent zonder kritiek. Alleen door schaven en schuren wordt een steen een diamant.’

Vera Bergkamp

Voorzitter COC Nederland

Als jullie willen reageren op mijn column of ideeën hebben, mail me dan: vera@coc.nl

Op 11 oktober was het Internationale Coming Out Day. Coming Out Day is in 1988 in de Verenigde Staten ontstaan om stil te staan bij het feit dat een jaar daarvoor 500.000 mensen naar Washington trokken om te strijden voor gelijke rechten voor LHBT’s. De bedenkers van Coming Out Day – Dr. Robert Eichberg en Jean O’Leary – moedigden iedereen aan, van welke seksuele voorkeur en genderidentiteit dan ook, om ‘de volgende stap’ te nemen in het openlijk en krachtig jezelf zijn.

In Nederland was het dit jaar voor de derde keer Coming Out Dag. Dagblad Metro besteedde er in samenwerking met het COC aandacht aan. Zo was onder meer een stuk te lezen waarin ik terugkijk op een gesprek met een slachtoffer van anti-homogeweld: ‘Ik ben naar deze stad gekomen om me vrij te voelen, maar dat is er nu wel van af’.

Sander werd op Bevrijdingsdag bij het Amsterdamse Homomonument in elkaar geslagen omdat hij homo is. Zoals ik ook in de Metro zei, vat Sanders’ uitspraak precies samen wat anti-homogeweld met je doet. Het ontneemt lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen en transgenders (LHBT’s) hun gevoel van vrijheid. Het gevoel dat je onbezorgd hand-in-hand met je vriendin over straat kan lopen. Het gevoel dat je – net als alle verliefde stelletjes – je vriend gewoon een zoen kan geven.

De laatste tijd is het bijna wekelijks raak: een homostel wordt weggepest uit Utrecht, een lesbische vrouw krijgt klappen na het verlaten van een gay café. Dit geweld raakt niet alleen LHBT’s; het raakt iedereen een beetje. Hetero én homo. We verliezen er ons tolerante land door, een land waar alle mensen zichtbaar zichzelf kunnen zijn.

Op Nationale Coming Out Dag 2010 verspreidde het COC daarom via dagblad Metro ruim een half miljoen regenboogposters. De regenboogvlag is immers het internationale symbool voor solidariteit tussen en met de LHBT beweging. Door deze poster voor het raam van je huis, school of werk te hangen, kon je laten zien dat Nederland een tolerant land moet blijven en dat het afgelopen moet zijn met het aanhoudende geweld tegen LHBT’s.

Het is altijd afschuwelijk om klappen te krijgen en uitgescholden te worden. Maar als dat gebeurt omdat je jouw geliefde kust, je hand in hand loopt of puur om wie je bent, dan komt de klap extra hard aan. Op 11 oktober hebben velen laten zien dat we dit geweld niet accepteren. Het was een mooie campagne die ook op 12 oktober nog actueel was. Helaas blijft de noodzakelijke oproep dat het geweld moet stoppen gelden. Dus laat die posters voor jullie raam hangen lieve dames!

Vera Bergkamp
Voorzitter COC Nederland
Als jullie willen reageren op mijn column of ideeën hebben, mail me dan: vera@coc.nl

Voor mijn werk voor het COC is het belangrijk om onderzoek in de gaten te houden. Het scherpt mijn mening en vaak vraagt de media het COC ook om een reactie. Laatst viel mijn oog op twee onderzoeken over hetzelfde onderwerp; een uit Zweden en een uit de Verenigde Staten. Uit deze onderzoeken blijkt dat steeds meer vrouwen zichzelf typeren als biseksueel of lesbisch. Interessant om te lezen hoe deskundigen dit verschijnsel verschillend verklaren.

Volgens Leonard Sax, Amerikaans arts en psycholoog, zouden mannen en jongens de oorzaak zijn van de toename in hoeveelheid biseksuele / lesbische vrouwen. Zijn uitleg luidt als volgt: omdat mannen steeds meer naar porno kijken en lesbische scènes geil vinden, passen vrouwen zich daaraan aan. Daarnaast zouden steeds meer vrouwen het gevoel krijgen dat ze moeten concurreren met de porno-illusies die voor die jongens de maat der dingen zijn geworden. Dit maakt dat ze de moed maar opgeven en liefde en seksualiteit bij hun seksegenoten gaan zoeken. Dat is minder gedoe en daarnaast hoeven ze daarmee ook niet te voldoen aan de zogenaamde ‘perfecte lichaamsmaten’, aldus Sax. Porno dus als verklaring voor de toename van biseksuele en lesbische vrouwen. Als je het mij vraagt een nogal mannelijke, seksistische verklaring.

Dan is de invalshoek van Zweeds onderzoek heel wat ‘vrouwvriendelijker‘. Jonge Zweedse vrouwen staan meer open voor seksuele experimenten dan mannen. Ook vrijen de vrouwen steeds vaker met een seksegenoot. Dat blijkt uit een onderzoek van de universiteit van Malmö in Zweden. Volgens Professor Sven-Axel Månsson verleggen jonge Zweedse vrouwen steeds vaker hun grenzen en willen ze niet meer in een hokje geplaatst worden. Ze beschouwen zich niet langer meer als exclusief hetero, homo of bi. Volgens Månsson ligt de verklaring in het feit dat vrouwen ruimdenkender zijn dan mannen. Voor vrouwen zou het dan ook minder een taboe zijn om seks te hebben met seksegenoten.

Mijn vrije vertaling van de uitkomsten van dit onderzoek is dat vrouwen steeds meer het lef hebben om in een geëmancipeerde samenleving voor hun biseksualiteit uit te komen of daarmee te experimenteren. Meer sterke vrouwen die niet bang zijn om te laten weten dat ze ook best prima seks kunnen hebben zonder mannen. Vrouwen die geen mannen nodig hebben om hun ‘vrouwelijkheid’ te kunnen duiden en die zich juist niet laten weerhouden door mannen om daar speels mee om te gaan. Mijn verklaring: Girlpower!

Vera Bergkamp
Vice Voorzitter COC Nederland
Als jullie willen reageren op mijn column of ideeën hebben, mail me dan: vera@coc.nl

De hostiegate. Een heftige zaak waar ik namens het COC, samen met Henk Krol, de afgelopen maanden druk mee bezig ben geweest. Het begon klein en lokaal, maar werd een nationale zaak.

Prins Carnaval uit Reusel kreeg geen hostie van pastoor Buyens omdat hij openlijk homoseksueel is. Al snel werd de actie van de plaatselijke pastoor door het bisdom Den Bosch ondersteund. Vervolgens ontstond een brede publieke verontwaardiging. Oproepen werden gedaan om aanwezig te zijn in de Sint-Jan om de heilige communie bij te wonen. Het COC en de Gay Krant riepen mensen op tot een smeekbede.

Daar zat ik vervolgens, samen met Henk Krol, op een kerkbank in een overvolle Sint-Jan. De  bezoekers waren rustig totdat de plebaan (dat is, kort samengevat, een ander woord voor priester) de link legde tussen het ‘niet correct’ beleven van de seksualiteit en de zonde. Met andere woorden: praktiserend lesbo of homo zijn, is een zonde en deze ‘groep’ mag daarom niet de hostie krijgen. Deze onverwachte en onnodig confronterende woorden zorgden ervoor dat veel aanwezige lesbo’s, homo’s en sympathisanten de kerk massaal verlieten. Ik voelde hun pijn. De pijn om als gelovige homo of lesbo uitgesloten te worden van een van de belangrijkste rituelen in de katholieke kerk.

Na de dienst zijn Henk en ik verder in gesprek gegaan met de plebaan en het kerkbestuur om te zoeken naar een oplossing. Die werd uiteindelijk gevonden in ‘de vrijheid’; het is aan het geweten van de gelovige om de afweging te maken wel of niet een hostie te ontvangen. Het gaat dus om de relatie tussen de gelovige en God en daar dient niemand tussen te komen, ook de pastoor niet. Over de kwestie of het praktiseren van homoseksualiteit een zonde is, werd geen compromis bereikt. In dit geval is het zoals het is volgens de kerkelijke leer.

Toen ik in de Sint-Jan zat, dacht ik aan het liedje van The Byrds, die precies de juiste woorden voor deze zaak  wisten te vinden.

Jesus is just all right with me

Jesus is just all right, oh yeah

Jesus is just all right with me

Jesus is just all right

I don’t care what they may say

I don’t care what they may do

Jesus is just all right with me

Vera Bergkamp, vicevoorzitter COC Nederland
Als jullie willen reageren op mijn column of ideeën hebben, mail me dan: vera@coc.nl

Vind jij dat je altijd alles moet kunnen zeggen wat je denkt? Of zou je juist beschermd willen worden tegen mensen die vinden dat ze alles mogen zeggen en je daarmee dus kunnen beledigen? Als je voor het ene bent, ben je niet per definitie tegen het andere. Het gaat hier dan ook om het lastige dilemma tussen het recht op vrijheid van meningsuiting en het verbod op discriminatie.

Ons recht op vrijheid van meningsuiting staat in de grondwet. Dit betekent dat wij het recht hebben om onze overtuigingen uit te spreken zonder dat we daardoor vervolgd kunnen worden door de staat. Dit is een fundamentele democratische waarde en ik beschouw dit als een groot goed. Zeker als ik soms bijvoorbeeld beelden van Moskou zie, waar mensen demonstreren voor het recht om te mogen demonstreren. Aan de andere kant zit er ook een wettelijke grens aan de vrijheid van meningsuiting. Deze grens wordt bepaald door wetten die discriminerende beledigingen (artikel 137c), het aanzetten tot haat (artikel 137d) en het verspreiden van discriminerende uitlatingen (artikel 137e) verbieden.

Toch zien we in de praktijk dat in de rechtspraak vrijheid van meningsuiting vaak zegeviert ten koste van deze discriminatieverboden. Regelmatig worden er kwetsende uitspraken gedaan over homo’s, maar zelden komt het tot vervolging. Daarmee wint het recht om te beledigen het dus van het recht op bescherming tegen discriminerende uitingen.

Volgens imam Khalil El-Moumni zijn homo’s lager dan honden en varkens, de Hengelose dominee Herbig vindt homoseksualiteit een “vieze en vuile zonde” en volgens voormalig RPF-fractievoorzitter Leen van Dijke is een praktiserend homoseksueel niets beter dan een dief. De Ouddorpse politie-inspecteur A. van der Wende vergeleek in een justitiekrant het gelijkstellen van homoseksualiteit aan heteroseksualiteit met het gelijkstellen van diefstal met schenkingsrecht, of mishandeling met verpleging. In al deze gevallen was er sprake van vrijspraak en kende de rechter het meest zwaarwegende belang toe aan godsdienstvrijheid. Helaas moet ik dan ook de conclusie trekken dat mensen dus blijkbaar het recht hebben om vanuit hun geloof anderen te beledigen.

De vrijheid van godsdienst weegt dus schijnbaar zwaarder dan andere grondrechten. Daar ben ik principieel tegen. Door deze schijnbare onduidelijkheid in verhoudingen mogen scholen nog steeds docenten en leerlingen die zich homoseksueel ‘gedragen’ van school sturen. In bepaalde gemeenten mogen ambtenaren nog steeds vanuit hun geloof weigeren paren van gelijk geslacht te huwen. Als COC lobbyen we al jaren om deze discriminatie tegen te gaan.

Nu geloof ik dat wetgeving en rechtspraak op dit punt van groot belang is, maar een tolerantere samenleving krijgen we er natuurlijk niet echt door. Dit gebeurt wel door een langzaam (emancipatie)proces, waarbij opvoeding en onderwijs essentieel zijn. Daar moeten we dan ook in investeren. Ik heb dan ook een mateloze bewondering voor alle voorlichters op scholen die dit onderwerp bespreekbaar maken. Zij zijn een belangrijk wapen tegen het recht om te beledigen.

Vera Bergkamp
Vice Voorzitter COC Nederland
Als jullie willen reageren op mijn column of ideeën hebben, mail me dan: vera@coc.nl

“Een vrouw is, wat mij betreft, iemand die zich een vrouw voelt.”

Ik ga er dus vanuit dat je, ongeacht biologische en genetische ‘kenmerken’, bent wie je voelt dat je bent. Dat vind ik een groot menselijk recht, waar niemand aan mag komen. Dat betekent voor mij ook dat iemand die (nog) de mannelijke uiterlijkheden heeft, maar zich vrouw voelt, een vrouw is. Bovendien realiseer ik me dat er mensen zijn die zichzelf niet man of vrouw voelen, maar iets daartussenin. Je bent dus niet altijd het een of het ander. En wat maakt dat uit? Toch kijkt onze samenleving nog steeds op een sterk rigide manier naar vrouwelijkheid, mannelijkheid en gender.

Tijdens de wereldkampioenschappen atletiek in Berlijn deze zomer was het weer bingo. De Zuid-Afrikaanse atlete Caster Semenya won met een overweldigende voorsprong de gouden medaille op de achthonderd meter. In de persberichten ging het daarna nauwelijks over deze geweldige prestatie, maar over de vraag of zij een vrouw of een man is. Op basis van haar afgetrainde lichaam, het ontbreken van vrouwelijke rondingen, haar lage stem en het feit dat zij haar tegenstanders slechts figuranten liet zijn, kon het niet anders dan dat zij een man was. Je kunt je bijna niet voorstellen wat een druk er op de schouders van deze achttienjarige vrouw moet hebben gelegen toen een groot deel van de wereldpers twijfelde over haar geslacht. Samen met het Transgender Netwerk Nederland (TNN) heeft het COC in een persbericht dan ook zijn ontsteltenis over de behandeling van Semenya uitgesproken.
Maar ook dichterbij huis hoor ik verhalen over maatschappelijke druk. Laatst sprak ik met een transseksuele vrouw die aangaf dat ze zich nooit ‘zo ver’ zou hebben laten opereren als de maatschappelijke druk niet zo groot was geweest, om te moeten voldoen aan het ideaalplaatje van mannelijkheid of – in dit geval – vrouwelijkheid. Ik vond dat best shocking.

Maar de druk komt niet altijd alleen uit de heterowereld. Ook binnen onze eigen geledingen bestaat er soms een rigide kijk op gender. Toen ik een jaar of achttien was, wilde ik actief worden binnen de lesbische gemeenschap. Ja, lieve dames ik was er vroeg bij om mij maatschappelijk in te zetten (grapje: ik wilde natuurlijk leuke dames ontmoeten). Ik had een advertentie in de krant gelezen dat ze vrijwilligers zochten in een soort buurthuis. Na het sollicitatiegesprek werd ik tot mijn verbazing weer naar huis gestuurd, omdat ik er te vrouwelijk uit zou zien. Ik was verbouwereerd. Bezig met mijn coming-out en dan ook niet geaccepteerd worden door mijn ‘gelijken’? Dit is slechts een persoonlijk verhaal van mij, maar ik denk dat we allemaal wel dit soort ervaringen hebben of iemand kennen die dit heeft ondervonden. Positief of negatief.
Onze wereld is met andere woorden ook niet vies van hokjesdenken. Laten we daarmee ophouden. Daar wordt de wereld zoveel mooier van!

Vera Bergkamp
Vice Voorzitter COC Nederland
Als jullie willen reageren op mijn column of ideeën hebben, mail me dan: vera@coc.nl